Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

INDIKATOR 21

ZAŠTITA UREĐIVAČKE POLITIKE AUTONOMNOSTI JAVNOG SERVISA 

Javni radiodifuzni servisi bi trebalo da donesu interni novinarski kodeks i kodeks uređivačke nezavisnosti od političkog uticaja.

U skladu sa preporukom Komiteta ministara Saveta Evrope, nacionalno zakonodavstvo ističe uređivačku nezavisnost ustanova javnog servisa kao ključni element uspešnog ostvarivanja njihovog mandata. Načini ostvarivanja uređivačke nezavisnosti, međutim, nisu utvrđeni ni zakonom ni internim dokumentima RTS-a i RTV-a, pa ne postoje ni garancije ostvarivanja samostalne uređivačke orijentacije u njihovom svakodnevnom radu. Značajnu pretnju po nezavisnost pokrajinskog javnog servisa RTV, koji emituje programe na 10 jezika nacionalnih manjina, predstavljaju rešenja Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina koja ovim paradržavnim i politički organizovanim telima daju značajnu ulogu u kadrovskoj politici programa na manjinskim jezicima.

Institucija javnog servisa prvi put je uvedena Zakonom o radiodifuziji (2002). Od devet odeljaka Zakona, jedan ceo je posvećen javnom radiodifuznom servisu. Pored određivanja nosilaca javnog servisa – RTS i RTV, Zakon detaljno govori o načinu finansiranja i upravljanja ovih ustanova i o njihovim obavezama u ostvarivanju opšteg interesa. Kao posebnu obavezu, Zakon propisuje dužnost ustanova javnog servisa da obezbede da programi koje proizvode i emituju, a posebno programi informativnog sadržaja, budu zaštićeni od bilo kakvog uticaja vlasti, političkih organizacija ili centara ekonomske moći (član 78). Dodatno, one se obavezuju da pri proizvodnji i emitovanju informativnog programa poštuju princip nepristrasnosti i objektivnosti u tretiranju različitih političkih interesa i različitih subjekata i da se zalažu za slobodu i pluralizam izražavanja javnog mišljenja (član 79). 

Međutim, način na koji nosioci javnog radiodifuznog servisa obezbeđuju uređivačku nezavisnost i zaštitu od političkog uticaja nije propisan. Zakon o radiodifuziji je ovu dužnost preneo na same ustanove javnog servisa: one treba svojim statutima da urede unutrašnju organizaciju, način rada, način ostvarivanja opšteg interesa u oblasti radiodifuzije, kao i prava i obaveze novinara u obavljanju poslova javnog informisanja (član 93). Statute javnih servisa donose njihovi upravni odbori, a saglasnost daje Republička radiodifuzna agencija. 

Kao što je već objašnjeno u tekstu o finansijskoj i upravljačkoj nezavisnosti javnog servisa (princip 20), ne postoje ni zakonske ni institucionalne garancije uređivačke autonomnosti javnog servisa. U sadašnjim uslovima, on nije finansijski samoodrživ, a procedura izbora upravljačkih tela i ogromne kompetencije u rukama jedne osobe (generalnog direktora) čine ga veoma neotpornim na političke uticaje. 

Stoga nije neobično što ni statut ni drugi dokumenti koji su statutima predviđeni kao opšti akti o radu RTS-a i RTV-a, ne sadrže nikakva pravila o načinu ostvarivanja uređivačke nezavisnosti od političkog uticaja. Dva statuta su gotovo istovetna i uglavnom sadrže obaveze koje su već navedene u Zakonu o javnom informisanju.

Na primer, Statut RTS-a proklamuje da je RTS u svom radu samostalan (član 5), tj. da samostalno obavlja delatnost, planira i proizvodi program, utvrđuje programsku šemu, uređuje informativni i ostali program. Samostalnost uključuje i uređivanje unutrašnje organizacije i načina rada u skladu sa odredbama Zakona o radiodifuziji i nadležnošću svojih organa, kao i pitanja prijema zaposlenih u radni odnos i njihova prava i obaveze.[i]

U odnosu na prava i obaveze novinara, međutim, Statut RTS-a samo citira prava novinara koja pruža Zakon o javnom informisanju (pravo novinara da iznosi informacije i mišljenja i da odbije izvršenje naloga i pravo neotkrivanja izvora informacija), dok Statut RTV-a ne pominje prava novinara.

RTV se, po izjavi direktora ove ustanove, u ostvarivanju uređivačke političke nezavisnosti oslanja na poštovanje opšteg profesionalnog kodeksa od strane urednika i na njihovo profesionalno iskustvo i reputaciju u ostvarivanju uređivačke politike čije programske standarde postavlja Zakon o radiodifuziji.[ii] 

U nedostatku dokumenta koji uređuje načine ostvarivanja uređivačke nezavisnosti od političkog uticaja, u medijskoj zajednici se kao ozbiljna nova opasnost po samostalnost pokrajinskog javnog servisa RTV ocenjuju rešenja Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina o kompetencijama saveta u pogledu programa na manjinskim jezicima.[iii] Pored prava u odnosu i na republički i pokrajinski javni servis (davanje mišljenja pri imenovanju članova Upravnog odbora, Programskog odbora i generalnog direktora), nacionalni saveti su ovim zakonom dobili veoma važnu ulogu u kadrovskoj politici programa na jezicima manjina RTV, koji emituje radio i TV programe na ukupno 11 jezika (od toga 10 jezika manjina[iv]). Nacionalni saveti koji su faktički paradržavne institucije, organizovane na političkoj osnovi, mogu da utvrđuju kriterijume za izbor odgovornih urednika programa na jezicima nacionalnih manjina i u stvari biraju (tj. predlažu Upravnom odboru da imenuje) odgovorne urednike programa na jeziku nacionalnih manjina od kandidata koji ispunjavaju uslove konkursa. U oktobru 2011. godine, kada se planiralo usklađivanje Statuta RTV-a sa Zakonom o nacionalnim savetima – iako je on u pravnoj koliziji sa Zakonom o radiodifuziji – (novoizabrani) predsednik Upravnog odbora RUV RTV Boris Labudović je podneo ostavku na ovu funkciju jer je planiranu izmenu Statuta smatrao neprihvatljivom. Po njegovom tumačenju, nacionalni saveti bi birali 16 od 21 odgovornog urednika RTV-a, što bi imalo loše posledice na uređivačke kriterijume na tri od pet kanala RTV-a.[v] 

O političkom uticaju na informativne programe javnih servisa, gde se njegove posledice najviše vide, postoje različita mišljenja.

Nezavisna istraživanja programa RTS-a i RTV-a pokazuju da je izveštavanje javnih servisa politički pristrasno: predstavnici vlasti imaju najpovlašćeniji tretman (veći i pozitivniji publicitet) od svih društvenih aktera, oštar opozicioni diskurs se retko čuje, a najvažniji društveni problemi se tretiraju van konteksta odgovornosti vlasti.[vi] Tokom 2011. godine pristalice najveće opozicione stranke su nekoliko puta protestovale zbog izveštavanja RTS-a i RTV-a o političkim događajima, ističući da oba javna servisa iskazuju pristrasnost u korist vladajuće parlamentarne većine.

Slično misli i većina novinara: gotovo tri četvrtine (72%) urednika informativnih medija, od 240 anketiranih krajem 2011. godine, smatra da postojeći javni servisi nisu zaštićeni od političkog uticaja u svakodnevnom poslu, a dve trećine (66%) da se u praksi ne poštuje princip da visoke upravljačke pozicije u njima ne mogu dobiti ljudi jasne partijske pripadnosti.

Ipak, u velikoj medijskoj ponudi informativnih sadržaja, najveći deo medijske publike se opredeljuje da najčešće prati vesti koje nudi republički javni servis RTS. Prema podacima RTS-a, tokom 2011. godine RTS je bila najgledanija nacionalna televizija 310 dana. Prema podacima AGB Nielsen, glavnu informativnu emisiju RTS-a, Dnevnik 2, svakog dana prosečno gleda 36% TV gledalaca, što je duplo više od gledalaca sledeće najpopularnije informativne emisije neke nacionalne televizije.

 

 


[i] http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/story/285/Pravni+akti/67331/Pravni+akti.html, http://static.rtv. rs/files/20091024/ Statut-RUV.pdf.

[ii] Intervju sa direktorom RTV, novembar 2011. godine.

[iii] Nadležnost se primenjuje u slučaju da javni servis emituje program na jeziku nacionalne manjine, što RTS ne čini.

[iv] RTV ima posebne radio kanale na srpskom i na mađarskom jeziku i još jedan koji emituje na osam drugih manjinskih jezika, dok TV na drugom kanalu emituje program na devet manjinskih jezika.

[v] http://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/ostavka-labudovica-nova-predsednica-uo-ruv-vanja-barisic-jokovic_276789.html.

[vi] Ovo su zaključci jedne od retkih analiza informativne produkcije RTS-a iz decembra 2010. godine (http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/gradjani_ponovo_na_poslednjem_mestu_.55.html?news_id=218403). Informativne programe RTV na srpskom i na manjinskim jezicima, u periodu 2006─2008. godine, istraživao je Monitoring tim Novosadske novinarske škole, došavši do sličnih rezultata (Valić Nedeljković, Dubravka (2008) Mediji o svakodnevici, Novi Sad: Novosadska novinarska škola). 

Nema komentara.

Ostavi komentar

NUNS zadržava pravo izbora i skraćivanja komentara koji će biti objavljeni na veb sajtu.
Neće biti objavljivani komentari koji sadrže govor mržnje, pretnje, uvrede i psovke.
Očekujemo da tekstovi budu pravopisno i gramatički ispravni.
Komentari objavljeni na ovom veb sajtu predstavljaju privatno mišljenje njihovih autora a ne zvaničan stav NUNS-a.

NUNS bilten

Prijavite se na naš bilten