Biro za društvena istraživanja (BIRODI) zato javno pita Bojanu Mlađenović, glavnu urednicu Informativnog programa RTS-a, na osnovu kojih profesionalnih i metodoloških kriterijuma bira organizacije i agencije čija istraživanja RTS citira i predstavlja, odnosno čije istraživače poziva u emisije. BIRODI posebno ukazuje na problem preuzimanja političkog jezika i interpretativnih okvira vlasti u novinarskom diskursu.
U martu 2025. Mlađenović je, tokom intervjua sa Aleksandrom Vučićem, upotrebila izraz „rulja“. Ona je potom javno objasnila da nije mislila na studente, već da je aludirala na Vučićeve tvrdnje o ljudima koji navodno nameravaju da vrše nasilje, i izvinila se zbog upotrebe te reči. Upravo taj slučaj pokazuje zašto je važno razdvojiti tvrdnje i političke kvalifikacije vlasti od činjenica koje je novinar samostalno proverio.
Isto mora da važi i za istraživanja javnog mnjenja. Ako se za pojedine rezultate tvrdi ili sugeriše da su „stvarni“, a za druge da su „lažni“, BIRODI pita: – Ko je u RTS-u stručnom analizom utvrdio koji su rezultati stvarni i metodološki pouzdani, a koji lažni ili nepouzdani – i na osnovu kojih dokaza? – Da li Informativni program RTS-a ima stručnu osobu, metodologa ili telo koje pre emitovanja proverava kvalitet istraživanja javnog mnjenja? – Ako ima – ko je to, koje stručne kvalifikacije poseduje i prema kojoj metodologiji radi? – Ako nema – na osnovu čega uredništvo RTS-a zna koja su istraživanja pouzdana, a koja nisu?
Procena kvaliteta istraživanja ne može zavisiti od toga da li se nekome rezultat dopada. Ona mora počivati na proverljivim kriterijumima: načinu formiranja uzorka, izboru ispitanika, metodu prikupljanja podataka, formulaciji pitanja, ponderisanju, periodu realizacije, naručiocu i finansijeru istraživanja i dostupnosti metodologije.
Zašto RTS ne koristi sopstveni Centar? Pitanje je još važnije jer RTS ima Centar za istraživanje javnog mnjenja, programa i auditorijuma i tradiciju istraživanja publike koja seže do Radio Beograda i 1934. godine. BIRODI zato pita: Da li Centar RTS-a stručno proverava istraživanja drugih agencija koja Informativni program predstavlja građanima? Ako ne proverava – zašto? Zašto RTS ne koristi sopstveni Centar za sprovođenje istraživanja javnog mnjenja, već angažuje druge agencije? Koje agencije angažuje, po kojim kriterijumima ih bira i koliko njihove usluge koštaju? Po kojim kriterijumima RTS bira istraživače?
BIRODI pita glavnu urednicu Informativnog programa RTS-a: – Ko bira istraživanja javnog mnjenja koja RTS predstavlja i po kojim kriterijumima? – Ko u RTS-u stručno proverava njihovu metodološku valjanost? – Na osnovu čega RTS razlikuje pouzdane, odnosno „stvarne“, od navodno „lažnih“ rezultata? – Kakvu ulogu u tome ima Centar RTS-a za istraživanje javnog mnjenja, programa i auditorijuma? – Po kojim kriterijumima RTS bira istraživače koje poziva da rezultate anketa tumače građanima? Da li RTS prilikom izbora istraživanja i sagovornika uzima u obzir poštovanje WAPOR/ESOMAR profesionalnih i etičkih standarda, posebno metodološku transparentnost?
Javni servis ima pravo na uredničku selekciju, ali urednička selekcija nije isto što i stručna metodološka verifikacija. A politička kvalifikacija, bez obzira na to ko je izgovara, nije činjenica dok nije novinarski proverena. Zato je važno da RTS pokaže da pri izboru i predstavljanju istraživanja javnog mnjenja primenjuje profesionalne kriterijume javnog servisa, a ne da reprodukuje političke ocene bilo koje stranke, uključujući SNS.
Urednici informativnog programa RTS-a nije pala na pamet i opcija da se neki rezultati istraživanja objavljjuju na način koji ukazuju na pobedu vlasti kako bi se legitimisala izborne neregularnosti tokom kampanje i na izborni dan.
BIRODI je jedina organizacija iz Srbije koja je članica WAPOR-a – Svetskog udruženja za istraživanje javnog mnjenja (World Association for Public Opinion Research), a Zoran Gavrilović nacionalni predstavnik WAPOR-a za Srbiju u drugom mandatu. Svoje poslednje istraživanje zbog hajke kojoj smo bili izloženi smo dostavili WAPORu, kao i 2019. godine kada je traženo od poslanika SNS-a da zbog našeg istraživanja reaguje nadležno tužilaštvo.
Izvor: BIRODI
